Suseł perełkowany Spermophilus suslicus należy do rzędu gryzoni, rodziny wiewiórkowatych. Jest gatunkiem wschodnioeuropejskim, występuje na obszarze Polski, Ukrainy, Mołdawii, Rosji (wschodnia granica zasięgu przebiega wzdłuż Wołgi) i Białorusi.Przez obszar województwa lubelskiego przebiega jego zachodnia granica naturalnego zasięgu. Stanowiska na Lubelszczyźnie są jedynymi na obszarze Unii Europejskiej. Susły żyją w norach, które wykopują samodzielnie, każdy suseł wykopuje osobną norę. System kopania oraz układ nor i korytarzy są skomplikowane i bardzo specyficzne dla tego gatunku. Suseł buduje nory z pionowym korytarzem (nory gniazdowe) o głębokości 60-150cm oraz nory z korytarzem ukośnym (nory zapasowe). Przy studzienkach nie ma wyrzucanej gleby w postaci kopczyka. Jeden dorosły suseł zajmuje od 2 do 4 nor.
Pokarm susłów to przede wszystkim zielone części roślin (kwiaty, owoce, nasiona, bulwy, cebule, kłącza), czasami także pokarm zwierzęcy (owady, dżdżownice, jaja ptaków). Prowadzą dzienny tryb życia. W czasie zimy hibernują. Energię na okres hibernacji gromadzą w tkance tłuszczowej. W warunkach polskich budzą się ze snu zimowego średnio ok. połowy marca – samce i początku kwietnia – samice. Zapadają w sen zimowy na przełomie września i października. Okres rui zaczyna się po wyjściu samic na powierzchnię gruntu i trwa ok. 2 tygodni. Ciążą trwa od 22 do 26 dni. W miocie jest maksymalnie 6 młodych. Młode zaczynają samodzielne życie na początku czerwca, kiedy to następuje okres rozsiedlania. Osobniki młodociane pozostają w pobliżu miejsc urodzenia lub przemieszczają dalej od miejsc gniazdowych. Rozmnażają się tylko raz w ciągu sezonu.
Susły żyją w koloniach. Wyróżnia się dwa typy kolonii: zwarte i śródpolne. Kolonie zwarte występują na rozległych pastwiskach, obszarach typu pastwiskowego lub nieużytkach, zawsze o powierzchni od kilku do kilkudziesięciu ha. Optymalnym siedliskiem są dosyć intensywnie wypasane i utrzymane w wysokiej kulturze rolnej pastwiska, najlepsze do wypasu jest bydło. Populacje kolonii zwartych w dobrym stanie ochrony liczą od kilkuset do kilku lub nawet kilkunastu tysięcy osobników. Środowisko życia kolonii cechuje się podobnym charakterem pod względem gleby i szaty roślinnej. Kontakty pomiędzy osobnikami nie są utrudnione przez przeszkody naturalne.
Kolonie śródpolne występują na nie zaoranych skrawkach pól, na drogach polnych, poboczach dróg i szos, na niewielkich ugorach lub nawet niektórych uprawach rolnych. Kolonie składają się z jednej lub kilku rodzin, często odizolowanych od siebie przez zagony roślin uprawnych.
Suseł perełkowany ma na terenie Polski zachodnią granicę zasięgu. Jest reliktem stepowym pochodzenia pontyjskiego. Utrzymał się do dziś na stanowiskach położonych na terenach objętych współczesną kulturą rolną. Niegdyś suseł perełkowany na obszarze południowo-wschodniej Lubelszczyzny występował znacznie liczniej, uważany był nawet za groźnego szkodnika upraw polowych. Jednak obecna sytuacja gatunku jest zła, należy on do kategorii EN.
W początkowym okresie głównym czynnikiem zagrożenia były zmiany użytkowania terenów zajmowanych przez susły: zagospodarowywanie ugorów i nieużytków, zalesianie, oranie pastwisk i zamienianie ich na pola uprawne, zabudowa i fragmentacja krajobrazu, zwiększenie areału upraw wypierających susła z pól, takich jak: buraki cukrowe i pastewne, ziemniaki, konopie, rzepak, chmiel itp.
Przyczyn drastycznego obniżania się liczebności całej populacji susła na terenie Polski należy się doszukiwać nie tylko w jednym, a w całym splocie negatywnych czynników: w zmianach warunków siedliskowych i wewnętrznych zmianach w populacji. Obecnie jednym z podstawowych zagrożeń jest radykalna zmiana warunków siedliskowych na terenach zajmowanych przez kolonie. Wiąże się to przede wszystkim z nadmiernym rozrostem roślinności zielnej (brak wypasu i koszeń), oraz zarastaniem przez krzewy i podrost drzew. Ubożenie florystyczne (mało urodzajne gleby), zanikanie roślinności będącej pokarmem susłów jest również zagrożeniem dla niektórych kolonii. Zagrożenia wynikające z antropopresji wiążą się z nieuchronnym rozwojem gospodarczym, szczególnie w rolnictwie. Jego wynikiem jest z roku na rok malejąca ilość ugorów i pastwisk, które są najodpowiedniejszym miejscem bytowania susła, zalesianie obszarów przez niego zajętych oraz zmiany w sposobach prowadzenia gospodarki rolnej (intensyfikacja i restrukturyzacja rolnictwa).
Zapewnienie optymalnych warunków bytowych nie jest jedynym elementem decydującym o utrzymaniu i rozwoju populacji gdyż nie bez znaczenia jest tutaj wpływ warunków atmosferycznych. Najbardziej newralgicznym okresem w życiu kolonii jest okres wiosenny, kiedy susły budzą się ze snu zimowego i rozpoczynają okres rozrodczy. Wzrost lub spadek liczebności populacji w danym roku zależy w dużym stopniu od stanu pogody w tym okresie. Opady śniegu i niska temperatura powietrza w tym czasie, mogą spowodować, że okres budzenia się i wychodzenia z nor wydłuży się. Intensywne i długotrwałe opady deszczu wstępujące po przebudzeniu się susłów oraz w okresie rui wywierają również niekorzystny wpływ na rozród. Powodują zmniejszenie aktywności tych zwierząt na powierzchni, zmniejszenie ilości pobieranego pokarmu i rzadsze kontakty samic z samcami. Niekorzystne warunki atmosferyczne w okresie wiosennym powodujące niedostateczne odżywianie się samic, mogą też być przyczyną resorbcji embrionów i zmniejszenia się liczby młodych w miocie. Znane są przykłady całkowitego zaniku dużych kolonii w wyniku ulewnych deszczy.
W ostatnim czasie doszedł jeszcze jeden czynnik presji, tj. drapieżnictwo lisów. Zbyt liczna populacja lisów (spowodowana brakiem zainteresowania odstrzałami ze strony myśliwych oraz obowiązującym w Polsce programem walki ze wścieklizną, polegającym na rozrzucaniu szczepionek dla lisów) powoduje straty w liczebności, co w nielicznej kolonii może istotnie wpływać na jej stan. Rodziny lisów specjalizują się w polowaniu na susły.
Od kilku już lat kontynuowany jest program ochrony tego gatunku. Polega on na wykonaniu czynnych działań ochronnych typu: rekultywacji zdegradowanych pastwisk, organizacji wypasu i koszeń w celu poprawy warunków siedliskowych. Obejmuje on również badania naukowe oraz edukację ekologiczną.
